ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਰਚਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅਜੋਕੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਕਦੇ ਮੰਦ ਹਾਲਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਕਾ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਕਾ ਨਾਮਕ ਦੁਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਪਵਾਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗ्नਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜਵਟਾ 'ਤੇ ਗਿਆਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਖੁਦ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਕੇਵਲ ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੈਜਸ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣ ਤੀਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਨਾਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਤੈਜਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਰੁਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਨਰਕਾ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਰਾਜਨ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੁਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਥੇ ਹੀ ਵਿੱਸ਼ਵੈਸ਼ਵਰ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਅਸਥਿਪੁਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੂਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਨ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਦੀ 'ਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਥਾਣੁਵਟਾ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਦਰੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਦਰੀ ਫਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਦਰੀ ਫਲ ਹੀ ਖਾਏ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ 'ਚ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਦਿਤਯਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਮੂਹ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਯਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਆਦਿਤਯਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਨ੍ਹਾਵੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਡਧੀਚੀ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਿਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਦਿਵਯ ਕੁਆਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸਨਨਿਹਿਤੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ। ਸਨਨਿਹਿਤੀ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੂਏਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ, ਨਵਾਂ ਚੰਦ 'ਤੇ, ਵਿਅਕਤੀ, ਸਨਨਿਹਿਤੀ 'ਤੇ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਨਨਿਹਿਤੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪੀ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ ਲੋਕ 'ਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਚੰਦ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਨਵ ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਥਾਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।