ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਮੈਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦਸ ਦਿਨ ਰਹਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦੇ ਅੱਧ-ਡੁੱਬੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਕਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਾਵਲੇ ਮੇਘ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵਿ्णੁ ਜੀ ਆਪ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨ। ਵਿਣੁ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿੰਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹਾਹਾ, ਹੂਹੂ ਆਦਿਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਣੁ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਣੁ ਜੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਗਿਆਨ ਉਗਿਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜੋ ਇਥੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਨ, ਰੋਗ ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਿਆਂ। ਇੱਥੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਇਹ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੌਭਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮুনি, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕਾਂਪਿਲਯਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪੇਸ਼ੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਇਲ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਵੀਣਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਇਲ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਾਗ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਗਵਾ ਬੈਠਦੀਆਂ। ਉਹੋ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ—ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਯਾਣਾ ਜਾਂ ਸੰਯਮੀ ਹੋਵੇ—ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਚੰਚਲ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵੀ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਾਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ, ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦੇ ਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਔਰਤਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਦ ਇਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ?" "ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਮੈਨੂੰ ਦੌਲਤ ਚਾਹੀਦੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚ ਨਾ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਚਨ-ਕਲਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ। "ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਕ ਭਿਖਾਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗਾਇਕੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਮ-ਜਲਦ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਰਾਜਨ? ਮੇਰੀ ਕੀ ਗਲਤੀ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ-ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਬਚਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਜਨ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਸਾਡੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ, ਜਦ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਦ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿੰਨਾ ਕੋਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਂਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਘਰ-ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜਦ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਪ੍ਰਿਯਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਡਿਆਈਆਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।