ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤੇਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ’ਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੋ, ਸਭ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਗੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਤ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਸ਼ਨਾਸਾ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਵੀ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ। ਉਥੇ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਗਨਿ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਗਨਿ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਯੰਮ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਅਚੰਗਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਵਲੋਂ ਮਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ; ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਉਸਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਗੁਣ ਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਪ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥੂਡਕਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਧੁਸ੍ਰਾਵਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਅਰੁਣਾ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜੀ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਵਕੀਰਣਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦਵਿਜ, ਵ੍ਰਤ, ਉਪਨਯਨ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ, ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ— ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਉਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਮੰਦ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਕਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸਹਸ੍ਰਕਾ ਵੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਜਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਪਵਾਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰੇਣੁਕਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਨ; ਫਿਰ, ਪੰਚਵਟਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਵृषਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਥੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਜਸਾ ਤੇ ਵਾਰੁਣਾ ਤੀਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁਹਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਤੈਜਸਾ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੁਰੂਤੀਰਥ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ...