ਭਗਤਜਨੋ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਤਪਾਨਾ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣਿਖਿਆ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦਾ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਕਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਘਾਟ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਜੋ ਕੋਈ ਮਿਸ਼ਰਕਾ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਆਸਵਨ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਅਲਪ-ਆਹਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਜਵ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਵਨੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਵਿਆਸਸਥਲੀ, ਜਿਥੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਣਾਂਤਾ ਨਾਮਕ ਕੂਏਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਾਪ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੇਦੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਹਾ ਅਤੇ ਸੁਦਿਨਾ ਦੋ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮ੍ਰਿਗਧੂਮ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਮਨਕ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਲੰਪੁਨਾ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਨਾ ਸਰੋਵਰ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਾਯੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਿਸੂਰਯ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨੈਮੀਸ਼ ਉਪਵਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉਪਵਨ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਪਵਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਫਿਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਨਿਆ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਵੋ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਨ ਤੇ ਜਾਵੋ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤਿ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੋਮਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਵੋ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੋਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਵੋ।" ਉੱਥੇ, ਮੰਕਣਕ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਰੂਪ ਰਕਤ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਚਲਦ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਥਿਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਨੱਚ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਜਖਮ ਵਿਚੋਂ ਸਬਜ਼ੀ ਰੂਪ ਰਕਤ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪੰਥ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਵੇਖ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬਰਫ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਫੈਦ ਰਾਖ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।