ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਓ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ। ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਦੇ ਮੁਕਦੀ ਨਹੀਂ।” ਪਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਲਦੀ-ਚਲਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਉਹ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਆਈਆਂ?” ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ-ਖੇਡਦੀਆਂ, ਓਸ ਸਾਫ ਝੀਲ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।” “ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਾਂ; ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਸਾਨੂੰ ਥੱਕਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਾਸੂਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੋਰ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀਆਂ, ਨਾ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਤੋਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਦਵਾਉਂਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹੜਬੜਾਈ ਹੋਈ, ਕ੍ਰੇਨ ਨਾਲ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਨਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੱਗਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਬਸ,” ਤੇ ਵੀਣਾ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ। ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲੱਗੇ; ਮੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਨਹੀਂ ਚੁੰਨੀਆਂ। ਉਹ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਾ ਅਦਿੱਖ ਰਹੀ, ਮਨ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ। ਚੰਦਨ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਰਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੰਡੋ 'ਤੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਲੰਗ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਕਮਲ-ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ; ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਠੰਡੀ ਕਮਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਜਿੰਨੀ ਲੰਮੀ ਲੱਗੀ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਬੁਖਾਰ-ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਕੱਟੀ। ਸਵੇਰੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਰਤਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀਆਂ, ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਇਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੁਆਰੀਆਂ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਤੁਸੀਂ ਕਲ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਚੋਇਸ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ, ਪਿਆਰੀਓ।” “ਪਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ; ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” “ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਾਲਾ ਫਰਜ ਇਹ ਹੈ: ਵਿਆਹ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।” ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਬੋਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। “ਧਰਮ ਤੋਂ ਧਨ ਆਉਂਦਾ, ਧਨ ਤੋਂ ਇੱਛਾ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸੁਖ ਦਾ ਫਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਠੇ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਤੁਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।” “ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸਪਸ਼ਟ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੂਰਖ ਹੋ, ਸੋਹਣੇ।” “ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮਨ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਪੂਰੀ ਦਵਾਈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ, ਉੱਚ ਕੁਲ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਮੰਤਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਤੱਤ—ਇਹ ਸਭ, ਗਿਆਨੀ, ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭੋਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।” “ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਤਰਕ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਅਣਦੇਖੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।” “ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸੋਨਾ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਨ ਨਿਮਨ ਤੋਂ, ਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਮਾੜੇ ਕੁਲ ਤੋਂ।” “ਸ਼ੁੱਧ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਰਮ ਦਿਲ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਆਪਣਾ ਵਰ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।” “ਅਸੀਂ, ਦੇਵੀ ਸੁੰਦਰੀਆਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਤਪਸਵੀ ਨੌਜਵਾਨ—ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰਚਨਹਾਰ ਵਾਕਈ ਚਤੁਰ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਮੰਨੋ, ਗੰਧਰਵ ਵਿਆਹ ਨਾਲ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਿਰਗ-ਨੈਨੀਓ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਇਹ ਚਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ; ਉਲਟ, ਫਲ ਰਹਿਤ।” “ਮੈਂ, ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਜੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।” “ਮੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਣੋ, ਕੁਆਰੀਓ—ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ, ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰ, ਵਿਛੋੜਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਤ ਦਾ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮ, ਉਨਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ।