ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਤੀਰਥ-ਨਦੀ ਦਾ ਹੈ—ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਖਾਂਡਵ ਵਣ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਸਥ ਨਾਮਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ: ਕੀ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ? ਦੱਸ, ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣਿਆ? ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਲਣ ਮਾੜਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਜੂਏ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲ। ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਈ ਧਨ ਮੈਂ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਨਿੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਦੇਵਕਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ, ਮੈ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਗਈ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਚੋਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਮੈ ਜਦ ਮਰ ਗਿਆ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਉਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤੱਕਲੀਫ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਣਜਾਰੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ: "ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ?" ਮੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਭਗਤਿਨ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਈ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਐਸਾ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" ਉਸ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਉਠੋ, ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਓ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੇ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਾਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੱਗਿਆ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਧਰਮੀ ਨੇ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ, "ਹਰੇ ਰਾਮ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ" ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੁੰਨ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂਸ਼ਰਮਣ, ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਵਣਜਾਰੇ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੂਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧ, ਇਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਾ। ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਵਣਜਾਰੇ ਨੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਰਭ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਚਲ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਲੈ ਚਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਪੈਦਲ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਵਣਜਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੋਵੇਂ, ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।