ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤુલਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ्य ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਤુલਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਹੋਵੇ—even ਜੇ ਸੌ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤੁਕੜਾ ਤુલਸੀ ਦਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਤਲੈ ਤਨ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ ਪਾਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤુલਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚਿਤਾ ਅਤੁੱਟ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਿਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਲੱਖਾਂ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੂਤ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਇਕ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸ਼ੰਭੂ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਤਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਹੋਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅੱਗ-ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਤਿਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼ੋਮ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਪੁੰਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋ ਗਊ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਮੁੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹਰੀ ਲਈ ਦੀਵਾ ਬਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਚੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਦਇਆ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਲਗਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋ ਗਊ ਦਾਨ ਜਾਂ ਸੋ ਦਿਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਚੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਅੰਗ ਲਾਗ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਠ ਮਾਪ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਫਲ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਰਪਣ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਿਤਰ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਪੱਤੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਰਹਿਣ ਤਕ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕੇਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ।" ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਹੈ—ਘਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਜੰਗਲ—ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਦੇ ਗਰੀਬੀ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਰੋਗ, ਜਿਥੇ ਤੁਲਸੀ ਖੜੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਲਸੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਲਸੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੋਗ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਤਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ ਦਿਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਤਕ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਾਰਦਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਸੋ ਗਊ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਬੀਜ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਹ ਇੰਨੇ ਹੀ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਸੋ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਿਨ ਤੁਲਸੀ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਰੋਜ਼ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸਨੂੰ ਯਸ਼ ਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ੀਲਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਚੰਦਨ, ਪੱਤੇ, ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਮੁਕਤੀ, ਤੇ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।