ਉਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਪੀ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਬੀਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਬਿਮਾਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘੜੇ ਸਮੇਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਸ-ਹੰਤਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਹਿਰਣ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਨੀਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਖਾ ਗਿਆ? ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ?" ਉਸ ਵੈਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਵੈਸ਼ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਨ੍ਯਾਕੁਬ੍ਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਸਮਤ ਅਨੁਸਾਰ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਗਲਤ ਰਾਹੀਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ। ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਤਰੀ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਇੱਕ ਡੋਲੀ ਲਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਚੱਲ।' ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਜਲਦੀ ਡੋਲੀ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਡੋਲੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਹੋ।" "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ: ਇੰਦਰ ਦੇ ਖਾਂਡਵ ਅਰਣ ਵਿੱਚ, ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਹਰਿਪ੍ਰਸਥ' ਨਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਲੀਲਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਬਣੇ?" ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਸਤਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਮਾੜਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਪੈਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਦੇਵਕਾ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਵਹੁਟੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੀਤੀ।" "ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸਤਰੀ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਗਈ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਭੱਜ ਪਿਆ। ਭੱਜਦੇ-ਭੱਜਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਚੋਰ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ 'ਰੌਰਵ' ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ। ਉਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਬਣਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਦੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਕਿਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਣਜਾਰੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ।" "ਫਿਰ, ਦਵਾਦਸੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਘਰ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਰੂਪ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿ ਬੈਠਾ, 'ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਝੂਠਾ, ਪਖੰਡੀ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ?'" "ਮੇਰੀਆਂ ਕਸੂਰਵਾਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੰਤ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਭਗਤਨੀ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਘਰ ਲਿਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਸੇਵਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰੋ।' ਮੈਂ ਵੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਆਖਿਆ: 'ਆਓ, ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਓ।'" "ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਭਰਿਆ ਪਾਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਖਾਣ ਪੀ ਕੇ, 'ਹਰੇ ਰਾਮ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਉਚਾਰਦਾ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਪੂੰਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਵਣਜਾਰੇ, ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕਰਕੇ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਗਿਆ।" ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਣ, ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਡੋਲੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।