ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਬੇਰਹਿਮ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੈਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਇੰਨੀ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾੜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਲੋਕ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਹੇ ਅਗਨਿ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?” ਉਹਦੀ ਇਹ ਬੇਬਸੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਿਆ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਬਾਣਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੀ ਘਟੀਆ ਸੋਚ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।” ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਂਚ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਹਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।” ਫਿਰ ਬਾਣਾ ਉੱਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਹਰਾ! ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਓ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ!” ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਤੋ ਉੱਚ ਟੋਟਕ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—“ਓਮ! ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਵ, ਭੀਮ, ਮਹੇਸ਼, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਅੰਧਕ ਦੇ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ, ਘੋੜਿਆਂ, ਬੰਦਰਾਂ, ਸਿੰਘਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਇੰਦਰ, ਤੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ, “ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਸੇਵਕਾਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉ। ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਵੱਡੇ ਨਰਕ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਦਇਆ ਤੇ ਮਨ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੋਹ ਬੁਰੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਹ ਟੋਟਕ ਛੰਦ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦਿਵਿ੍ਯ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਣਾ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦਾਨਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਿਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸੌਵਰਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ।” ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਬਾਣਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।” ਬਾਣਾ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਅਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਪਤਸ਼ਿਖਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਤੀਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਬਚਾਇਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਲਦਿਆਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ 'ਤੇ ਸੁੱਟੀ, ਦੂਜੀ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸੁੱਟੀ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੜਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਨਗਰੀ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟੀ ਗਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਥਾਂ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵਿ੍ਯ ਅੱਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਕਿੱਨਰ—all ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡੂਪੁਤ੍ਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਫਿਰ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਮਰਕੰਟਕ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਵਿਦਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਮਿਹਨਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਹੁ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਥਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਡਰੀਕ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ— ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਹੈ: ਅਮਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪਰਲਯ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ। ਉਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।