ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਥ ਬਣਾਇਆ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚਾਰੋ ਵੇਦ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਰਥ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਗਏ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਬਣੇ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਖੁਦ ਧੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਰਥ ਦੀ ਧਣੁਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਯਮ ਰਥ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੇ ਸੀ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵ ਪਹੀਏਆਂ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਅਸਤ ਹੋਏ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਧੀਆ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਰਥ ਦੇ ਸਰਥੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਠੀਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਆਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੀਰ ਦੀ ਲਗਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਗਰ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਆਈਆਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉੱਚੀ ਹੰਸੀ ਗੂੰਜੀ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਮਿਚਕਦੇ ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ, ਹੈਰਾਨ ਕਰਤਬ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ। ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਲਟੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਦੇ। ਹਰੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਇਕ ਭਾਰੀ ਸਮਵਰਤਕ ਹਵਾ ਚਲ ਪਈ, ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਵਾ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ, ਦਰੱਖਤ ਸੜਦੇ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬਾਗ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਨੁਕੀਲੇ ਸ਼ੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ, ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰ ਸੜ ਗਏ। ਦੱਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿੰਸ਼ੁਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲ। ਧੂੰਏ ਕਰਕੇ ਇਕ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਾ ਸੀ। ਹਰੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੇ। ਚਾਰੋ ਪਾਸੋਂ ਸੜਦਿਆਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਪਈਆਂ। ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਅੱਗ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਵਸੇਰੇ ਸੜਾ ਦਿੱਤੇ; ਹਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਸੜਦਾ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੇ; ਉਥੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੜਾਉਂਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ, "ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" ਉਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਨਵ ਸੜ ਗਏ; ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ, ਲੰਮੇ-ਚੌੜੇ ਤਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ। ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਗਾਂਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੜਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ, ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਇਕ ਹੋਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਇਕ ਹੋਰ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੜ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਪਾਗਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਝੁਕਾ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਜਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਇਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼?" "ਹੇ ਨਿਰਦਯ, ਲਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਦੁਸ਼ਟ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਉਤਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਲਾਜ਼, ਸੱਚਾਈ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਤੇਰੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਰੰਗ ਹਨ—ਦੱਸ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ?" "ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੜਾ ਕੇ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿਲਦੀ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਜਾਂ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ।" "ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਦਯ ਹੈਂ, ਰੋਕਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬੇਸਮਝ ਹੈਂ।" "ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਹਨ, ਸੜਾ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਨਾ; ਜੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਭੀ ਕੁਝ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਬੈਠੀਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਿਉਂ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ?" "ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਨਿਰਦਯ, ਲਾਜ਼ ਰਹਿਤ ਅੱਗ, ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਮੰਦਕਰਮੀ ਹੈਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।