ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਮਾਪਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਭਦ੍ਰਵਟਾ, ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਣਪਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉੱਚਾ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਨਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ, "ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੰਤੂਆਂ—ਚਲਿਤ ਤੇ ਅਚਲ—ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਲੋਂ ਸੁਣੀ ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਗੰਗਾ ਕੰਨਖਲ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਰਸਵਤੀ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਨਰਮਦਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਮਦਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਰਮਦਾ ਜਗਤ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਮਹਿਲੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾਇਆ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤਕ ਉਸਦੀ ਵੰਸ਼ਵਾਲੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਧਨਵਾਨ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਠ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਸੁੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਤਿੰਨੋ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ। ਇਹ ਵੰਡ ਜਨੇਊ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂਕਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, 'ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ—ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ।' ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਕੀ ਦੁੱਖ, ਕਿਹੜਾ ਕਲੇਸ਼ ਜਾਂ ਡਰ ਹੈ?' ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ, ਬੋਲੇ, 'ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਹੈ।' 'ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਦਿਓ।