ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੁੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਮਹਿਲਾਤਮਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਉੱਤਰ ਦਿਓ। ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ austerity ਦੇ ਧਨੀ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸੋ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਵਿਨੀਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਖ ਰਹਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ, ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰੋਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੱਚੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਯਜਨ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਵਸਥਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਜਨ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਧਨਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹਨ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜੋ ਗਰੀਬ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਅਰਬ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।" "ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣਾ, ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਸਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਯਾਤਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਕੇ ਜੰਬੂ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਛੇ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਬੂ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਦੁਲਿਕਾਸ਼੍ਰਮ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਗਸਤਯ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਸਿਰਫ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਨਿਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਉੱਥੋਂ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਕੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰਾਜਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।