ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਦਿਲੀਪ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਵਧਾਈਆਂ ਹੋਣ। ਹੇ ਪੁਣਿਆਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ। ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਰੋਕ ਲਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਣ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਲੀਪ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉੱਚੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗੇਂਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ। ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਇਕ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਜੋ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਾਓ।” “ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਯਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਪਵਾਸੀ, ਸੰਯਮੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੱਚਾ, ਪ੍ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।” “ਯਜਨਾਂ (ਯਗਿਆਂ) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਯਜਨ ਗਰੀਬਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਧਨਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗਰੀਬ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤਮ ਰਾਜ ਹੈ: ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੁਣ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਅੱਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।” “ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਅਰਬ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਯਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦਿਵਤਾ ਵਰਗੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।" "ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੁਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਦੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਜੋ ਇਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਪਾਪ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌ ਸਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਲਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣਾ, ਉਥੇ ਤਪ ਕਰਨਾ, ਉਥੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਣਾ – ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।