ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਹੈ। ਤਿਸ਼ਯ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ, ਉਰਜਾਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ। ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਤਿਸ਼ਯ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਧੋਖਾ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਕੋਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜੰਬੂਖੰਡ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਇਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿਅਾਸ ਦੱਸੋ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਾਪ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੇ ਧਰਮੀ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਸਾਲਮਲ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੀਪ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੰਬੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਿਅਾਸ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਦ ਮੌਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਭੁੱਖਮਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਤਨ-ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਬੱਦਲ ਉਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਲਾਧਾਰਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇੰਦਰ ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੈਵਤਕਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਡੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਸਾਰੇ ਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ—ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ, ਕੁਝ ਕਾਲੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਸ਼ਿਆਮਾ ਪਹਾੜ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਾਲਖ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪਹਾੜ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੁರ್ಗਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਰਾ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਹਵਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਦੋ-ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਮਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਮਹਾਮੇਰੂ, ਮਹਾਕਾਸ਼, ਜਲਧਾ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦੋੱਤਰਾ। ਜਲਾਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਰੈਵਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੌਮਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪਹਾੜ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਦਕੀ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੂਮਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਛੋਟਾਈ ਵਰਨਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।” “ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਲੋਕ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਚਾਰੋਂ ਵਰਣ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।” “ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵੀ ਕਈ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀਤੋਦਕਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਦੀਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਥਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।