ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਿਮਾਵਾਨ, ਹਿਮਕੂਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਡੂਰਯ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਣਿਜ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਸਿਧ, ਚਰਣ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਆ ਕੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿਮਕੂਟ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹਰੀਵਰਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਮਾਲਯਵਾਨ ਪਹਾੜ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਲਯਵਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਮਹਾਦਵੀਪ ਹਨ: ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਉੱਤਮ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁਪਾਰਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੰਗਸੁਮੁਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮੱਧਲਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੰਛੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪਵਨ ਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਖ਼ਰੀ ਜੰਬੂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ — ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁੰਬੁਰੂ, ਨਾਰਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਹਾਹਾ ਅਤੇ ਹੂਹੂ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਮੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਕਾਵ੍ਯਾ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਤਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਤਨ-ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਥੋਂ ਹੀ ਧਨਪਤੀ ਕੁਬੇਰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਥੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਉਪਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰੀਲੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਧਨਿਆ ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਇੱਥੇ ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਲਟਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਤਿੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਤਪਸ਼੍ਵੀ, ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਭਗ ਗੰਗਾ — ਭਾਗੀਰਥੀ — ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਬਣੀ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪਿਨਾਕਧਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਝੱਲਿਆ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਕੇਤੁਮਾਲ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਜੰਬੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਯੁ 10,000 ਸਾਲ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਨੰਦਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖ਼ਰੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੁਬੇਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ 11,000 ਸਾਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ; ਔਰਤਾਂ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਨੀਲੋਤਪਲ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਾ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਨੁਖੰਡ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹਨ—ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ; ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਹਰ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਯੁ, ਉਚਾਈ, ਸਿਹਤ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਹ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ — ਕੁਬੇਰ — ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਮੈਣਾਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।