ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀਆਂ ਨੇ ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਪੂਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਪਜੇ, ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਲੋਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਭਾਗਵੰਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਚੰਗਾ, ਚੰਗਾ, ਹੇ ਭਾਗਵੰਤ ਤਪस्वੀਆਂ! ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੈਦਵਿਆਸ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤੇਜ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੁੱਟ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਮਿਟ ਚਰਚਾ, ਵੈਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਖੰਡ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮ ਖੰਡ, ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਕਿਰਿਆ ਖੰਡ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਵੈਦਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਖਾਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਵ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਣ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਹਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਦਿ ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੂਣਦਾਇਕ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਆਦਿ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਦਾ-ਅਤਮਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵ-ਜਾਣਕ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਅਨੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਚਲ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਨੇ, ਜੋ ਅਪਨੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਅਚਲ ਸੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਉਪਜੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ, ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਮਹਤ, ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ: ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ, ਤੇ ਭੂਤਾਦੀ (ਤਾਮਸਿਕ)। ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਪਜਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਭੂਤਾਦੀ ਨੇ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਪਜਾਇਆ; ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਭੂਤਾਦੀ ਨੇ ਧੁਨੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢਕਿਆ; ਫਿਰ ਧੁਨੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਪਜਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਨੇ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਪਜਾਇਆ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਤੇਜ (ਅੱਗ) ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਢਕਿਆ; ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ (ਸਵਾਦ) ਉਪਜਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਰਸ ਦੇ ਤੱਤ ਉਪਜੇ; ਤੇ ਉਹ ਰਸ, ਰੂਪ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਸਿਕ ਤੱਤ, ਰੂਪ-ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉਪਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਗੰਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਇੱਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਅਭਿੰਨ ਹਨ; ਵਿਭਿੰਨ ਤੱਤ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੁਖਸ਼ਮ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਾਮਸਿਕ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤਪस्वੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ ਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਭਾਗ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੰਸ਼-ਸ਼ੁਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ: ਸੁਣਨਾ, ਸਪਰਸ਼, ਦੇਖਣਾ, ਸਵਾਦ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗੰਧ। ਇਹ ਪੰਜ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧੁਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ: ਗੁਦਾ, ਉਪਸਤ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਤੇ ਵਾਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ: ਵਿਸ਼ਰਜਨ, ਸੁਖ, ਲੈਣਾ, ਚਲਣਾ, ਬੋਲਣਾ; ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਧਰਤੀ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ, ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।