ਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਹ ਆਸਨ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਤ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਤ ਜੀ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੌਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਇਹ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਤਪਸਵੀ, ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਹੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ! ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਰਤੱਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ; ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਾਓ ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਹਨ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਪੱਥਰੀ ਉਚਾਈਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?" "ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ? ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ।" ਸੁਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: "ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਕੋ ਮੂਲ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਸੀਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਸੀਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਚਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਭੂਮਿ ਖੰਡ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੰਡ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਰਿਆ ਖੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਨੂੰ ਪਦਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕਥਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਰੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਆਚਾਰਿਆ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸੀ।" "ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲੱਭ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਨੋ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਅਤਿਥੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਦਿ ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਣ।" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁਲ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਆਤਮਾ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਿਵਾਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਸਰੂਪ, ਅਨੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਟੱਲ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ।" "ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਅਟੱਲ, ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਤੱਤ। ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ—ਸਤ੍ਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ।" "ਮਹਤ, ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੀਜ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਂਗ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ: ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ ਅਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਮਸੀਕ)।" "ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਭੂਤਾਦਿ ਤੱਤ ਨੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋ ਕੇ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਧੁਨੀ ਹੈ।" "ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ।" "ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਿਰਫ ਧੁਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਅੱਗ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੂਪ ਹੈ।" "ਸਿਰਫ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਅੱਗ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਰਸ (ਸਵਾਦ) ਦਾ ਤੱਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਤੋਂ, ਰਸ ਦੇ ਉਹ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਸ ਦੇ ਤੱਤ, ਵਾਪਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਢੱਕ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।