ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਡਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਮਪਤੀ ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, “ਵਪਾਰੀ, ਤੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੇਨੂੰ ਦਿਆਂਗੀ।” ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਹੁਣ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਖਾਂਡਵ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੋ। ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਕੰਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋ ਜੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਗਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਤੀ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ। ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਵਿਣੁਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦੱਸਦੇ, ਵਿਣੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਮਰ ਵੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰਕ ਸੁਖ ਤੇ ਵਿਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛਾਛ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਛਾਛ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ।” “ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਤਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਲੀਲਾ ਰਚਦੇ, ਕਦੇ ਹਟਾ ਲੈਂਦੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਡ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਖੇਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਲੀਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਲੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਕਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਪਾਣੀ ਪਾ ਲਵੋ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜੋ ਕਰਮ ਅਪੇਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਦਵਾਈ ਪੀ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਗਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ, ਵਿਣੁਸ਼ਰਮਣ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਮਾੜੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਜੋ ਵਿਣੁ-ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” “ਮਗਧ ਦੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਸਗਰ ਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਪਿਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਦੀ, ਜੋ ਦੇਵਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਤੱਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾ।” “ਗੰਗਾ, ਜਿਸਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ, ਤੇਰੇ ਭਜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜੋ ਮੰਗੇ, ਉਹ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਜਾ ਬੈਠਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਅਵਿਮੁਕਤ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਯੋਧਿਆ, ਦੁਆਰਕਾ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਦਾ ਸਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਬਿਨਾ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।