ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ, ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼, ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤ, ਪਾਨ, ਨਾਗ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਚੰਪਾ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਤੇ ਹਿਰਣ, ਅਤੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਨੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਘੋੜਾ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਤੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਚੌਪਾਈ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਾ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਵਪਾਰੀ! ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਖਾਂਡਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।' ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਏ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋ ਉਪਕਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਉਠੇ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵੇਖੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸਕਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਭਗਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪੁੱਤਰ! ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਜਣ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਜਦ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛਾਛ ਵਾਂਗ ਨਿਕੰਮਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਛਾਛ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਚਿਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਕਦੇ ਹਟਾ ਲੈਂਦਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਜੋ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਬੰਧਨ ਹੈ—ਇਹ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ। ਜੋ ਕਰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਰੂਪੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।' ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਣ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਮਾੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਉਤਪੰਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਗਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸਗਰ ਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਪਿਲ ਦੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇਵ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਤਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾ, ਪ੍ਰਿਯ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ, ਗੀਤਾ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਗਤ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।