ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਚਾਹੇ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਔਖਾ ਤੇ ਦੂਰ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖਤਰੇ ਹਨ—ਵਾਘ, ਚੋਰ, ਕੰਡੇ ਤੇ ਸੱਪ—ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਕਰਪਰੀ! ਹੇ ਜਲ-ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਗਦਾਧਰ! ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ, "ਹੇ ਗਦਾਧਰ! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਤੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਲੀਯੁਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਨੇਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ?" ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਗਦਾਧਰ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਧ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਸਨਾਨ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਨਾਨ, ਸੁਣਨ ਤੇ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਨਾਰਦ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਹਰ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਜੜ, ਟਾਹਣੀ, ਛਾਲ ਤੇ ਡੰਡਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਹਰਿਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਵਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—even ਜੇ ਸੌ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹੋਵੇ। ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਲੱਖਾਂ ਪਾਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਚਿਤਾ 'ਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਿਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਲੱਖਾਂ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਭੀ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ-ਦੂਤ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਦੂਤ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਆ ਕੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਇਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਘੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅੱਗ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ 'ਚ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤਿਲ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਮੈਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਬਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਕੋਈ ਵੈਸ਼ਨਵ ਉਹਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਦਇਆ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਭਿਸੇਕ ਲਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅੱਠ ਮਾਪ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਵੀ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹਰ ਪਿਤਰ ਨੂੰ, ਹਰ ਪੱਤੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤਕ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਜੇਹੇ ਪਾਪ ਵੀ ਹੋਣ—ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ—ਸਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ। ਮਹਾਦੇਵ ਹੁਣ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।" ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਹੋਵੇ—ਘਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਜੰਗਲ—ਉਥੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਨ ਤੰਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ, ਨ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼, ਨ ਡਰ, ਨ ਰੋਗ—ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਖੜੀ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼। ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਮੂਰਤੀ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੇ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਉਸਦੇ ਕਈ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰੋ ਜਾਤੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਸਦਾ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਯਾ ਦੇ ਗਦਾਧਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਮਯਾਬ ਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।