ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨੋ, ਇਹ ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅਰਪਣੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦਹੀਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਘਿਉ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਥਰਵਾਂਗੀਰਸ ਵੇਦ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਧੁ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਵੋੱਚ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੌ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਸ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਸਦਾ ਪਾਠਯ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਹੀ ਜਪ ਯਜਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਲੜੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੱਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਤੌਲਿਆ; ਇਸ ਤੌਲ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਓਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਨਾਦਿ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ—ਭੂਃ, ਭੁਵਃ, ਸਵਃ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ (ਪਦਾਰਥ), ਪੁਰੁਸ਼ (ਆਤਮਾ), ਕਾਲ (ਸਮਾਂ), ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ—ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਮਕਾਰ ਸਰਵੋੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਯਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਾਯਤਰੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਕੋਈ ਜਪ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਉਤਮ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਾੜੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਠਪਦੀ ਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਦ੍ਵਿਜ ਚੰਦਸ ਦੀ ਉਤ੍ਸਰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਂਗ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਸ਼ਿਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪਾਠ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਆਵੇ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲੇ, ਰਾਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਧੂੜ ਉੱਡ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਗੜਗੜਾਹਟ, ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ, ਜਾਂ ਉਲਕਾ ਪਾਤ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਮੇਂ ਪਾਠ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸਮੇਂ ਪਾਠ ਲਈ ਅਨੁਚਿਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਣਮੌਸਮੀ ਬੱਦਲ, ਭੂਚਾਲ, ਬਿਜਲੀ, ਜਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਣ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪਾਠ ਲਈ ਨਿਸ਼ਿਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਠ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਾਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੰਦੀ ਵਾਸ ਆ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਰਦਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਚੰਡਾਲ ਹੋਵੇ। ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ, ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਰਾਵ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪਾਠ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਠ ਦੀ ਸੋਚ ਆਵੇ, ਉਹ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਲੈ ਲਏ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ। ਤੀਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਾਠ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਹੂ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਜਦ ਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਬਚਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤੇਲ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਤਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਾ ਲੇਟਿਆਂ, ਪੈਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਜੰਘਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ। ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਧੁੰਦ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਾਂਝਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਠ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸ, ਚੌਦਸ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੇ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਉਤ੍ਸਰਜਨ-ਦੀਖਿਆ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਕਾ ਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼, ਪੌਸ਼, ਮਾਘ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਠ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਟਕਾ ਉਪਵਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਤੇ ਮਧੂਕ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੰਬ ਜਾਂ ਕਪਿੱਠ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪਾਠ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤ ਪਾਠ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਰਹਿਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਪਰ ਨਿੱਤਕਰਮ ਜਾਂ ਸਾਂਝ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ। ਪਾਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਰਿਕ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਯਜੁਸ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਮਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਚੱਲੇ, ਅਸ਼ਟਕਾ ਆਦਿਕ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ; ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰੋਕਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਸਨ: ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਵੇਦ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਜੋ ਪਾਠ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਚਤਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ।