ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਹਨ। ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅੱਗੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਯੋਗ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਤ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਬਾਰੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਜਦ ਕੋਈ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਵਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹੀ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਓਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਕਰਮ ਫਲ ਤੇ ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਕੰਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੋਨਾ, ਪਾਣੀ, ਔਰਤ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਵਾਹਨ, ਰਤਨ, ਮੋਤੀ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦਾਨੀ ਵੀ ਸੁਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਭੋਗੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਯੋਗ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਪ੍ਰਯਾਗ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਸੁਣੋ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗੋਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੀ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗਯਾ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਗਮ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨਿ-ਕੁੰਡ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵੱਗਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੋਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਤੇ ਅੱਧ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ—ਇਹ ਸਭ ਜਹਨਵੀ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਕੰਬਲਾ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਾਰਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਭੋਗਵਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਯਜਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਥਾਂ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਜੋਗ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਇਹ ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਮਨੋਹਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਾ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕਦੇ ਭਟਕਣ ਨਾ ਦੇ।