ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ — "ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਪਿਛੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਠ ਵ੍ਰੱਖ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ! ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹੇ ਸੂਤਾ! ਅਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਕਾਰੀਵਾਨੋ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਥਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ। ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਰੋਣ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਕਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਦੁਰਯੋਧਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ 'ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਜ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ? 'ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ!' ਸੋਚਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। "ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਪ, ਯੋਗ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ?" "ਕਿਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ?" "ਕਿਵੇਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ। ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਜਨ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਕੁੰਤੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਣ ਲੱਗੇ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨਿਰਾਸੀ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਦਰਬਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। "ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ!" ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਵਾਜੇ ਵਲ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਿਆਣੇ! ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰ-ਪਖਾਲੀ ਦੇ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਹੋ? ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸੋ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਰਾਜ ਲਈ ਹੋਈ; ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਸਤਕਾਰੀਵਾਨ!" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਓ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।" ਤਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸੰਖਿਆ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਹਨ।" ਪਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ, ਧਰਮਕੀ ਤੋਂ ਵਾਸੁਕੀ ਸਰੋਵਰ ਤੱਕ, ਕਾਂਬਲਾ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।