ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਾਪਰਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਗਰ 'ਚ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾ ਦੇਵੋ, ਨਾ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਹਿਣੇ ਤੋਂ। ਇੱਥੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੁਭ ਓੰਕਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਓੰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪੰਜ-ਭੂਤ ਆਲਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਆਪ ਪੰਜ-ਭੂਤ ਆਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ 'ਪਸ਼ੁਪਤੀ' ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜ-ਭੂਤ ਆਲਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਓੰਕਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਦਿਵਿਆਤਮਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ, ਗਿਆਨ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕੋਚ। ਪੰਜ ਲਿੰਗਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਓੰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ-ਭੂਤ ਆਲਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਜਰ ਪੰਜ-ਭੂਤ ਆਲਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰੇ; ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ 'ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸੁਭ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਓ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਓੰਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਗੋ-ਚੰਬੜ ਦੀ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ, ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਓੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਦਰਪੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਲਿੰਗ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰਾ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੁਣ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ: ਇੱਥੇ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਨੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਇਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਦੈਤ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੈਤ ਦੀ ਚੰਬੜ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਕਹਾਏ। ਇੱਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰਾ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿਧ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਯਮਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ, ਸ਼ਤ-ਰੁਦ੍ਰੀਏ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਿਧ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇੱਛਤ ਅਤੇ ਵਿਰਲ ਹੈ, ਦੇ ਬਾਅਦ, ਤਪस्वੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ, ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਵ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਂ ਸਥਾਨੁ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਸੁਵਰਗ ਖੰਡ ਦੀ ਚੌਤੀਸਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਕਪਰਦੀ ਇਸ਼ਵਰ। ਉਥੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਸਾਚ-ਮੋਚਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਬਘੇਰਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਕਪਰਦੀ ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣੀ, ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਦੌੜਦੀ, ਉਹ ਬਘੇਰੇ ਦੇ ਵਸ਼ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਬਘੇਰਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੈਤ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁੰਞੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣੀ, ਮਰ ਚੁੱਕੀ, ਕਪਰਦੀ ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਰਹੀ। ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜਵਾਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ, ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ 'ਤੇ ਚੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਬਲਦ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਸ-ਪਾਸ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਹਿਰਣੀ, ਹੁਣ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਿਰਫ਼ ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਛੇਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ, ਉਪਾਸਨਾ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।