ਹੇ ਪਰਮ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲੱਭਣੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਇਹ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਜੀਵ ਅਕਸਰ ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਸੌ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਓਹੋ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੁੜ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤਿਮ ਲਕੜੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਯਗਿਆਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰੰਗ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜੇ ਚੁੱਠੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਔਖਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਗਲਮਈ ਥਾਂ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ, ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਮਹਾਬਲ, ਕੇਦਾਰ, ਭਦਰਕਰਨ, ਗਿਆ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤ੍ਰ, ਭਦਰਕੋਟੀ, ਨਰਮਦਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਕੇਸ਼ਵਰੀ, ਸ਼ਾਲਾਗ੍ਰਾਮ, ਕੁਬਜਾਮ੍ਰ, ਕੋਕਾਮੁਖ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਵਿਜਯੇਸ਼ਨ, ਗੋਕਰਨ, ਭਦਰਕਰਨਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੰਗਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ, ਦਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਜਪ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੀ ਔਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਪ ਕਰਦਾ, ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜਿਹੜੇ ਭਗਤ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਜਾਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਾਲ ਵਾਲੀ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣ ਕਿਸੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਾਸੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ, ਤਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਸਲ ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੌਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਭੀ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਮੁਕਤ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਜੋ ਵਾਰਨਾ ਅਤੇ ਅਸੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਇਹ ਤੱਤ ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਥੇ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹਨ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਵੱਸੇ; ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਗੁਣਾ ਵਾਲੀ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਗਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਚੇਤਮ ਜੀਵ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੀਰੀਸ਼ਾ (ਸ਼ਿਵ) ਸਭ ਸਵਾਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ; ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਅਵਿਮੁਕਤ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਧਾਮ, ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ Supreme Lord ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।