ਇਹ ਦੋ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬੁਰੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਮਨੋਂ ਮਾੜੇ, ਵਿਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ, ਤੰਤੂਰੀ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਪਲੂਸ, ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਚਟਕਦਾਰ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਕੇਸਰ ਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਦੇ ਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਉਡਾਉਂਦੇ, ਸੌ ਦੀ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਲੁਟਾ ਦਿੰਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਸਨ ਭਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜਾਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਦੌਲਤ ਉਹ ਅਣਉਚਿਤ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਚੀ—ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਦਲਾਲ, ਨਟ, ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਜਾਸੂਸ ਅਤੇ ਭੱਟਾਂ ਉੱਤੇ। ਇਹ ਦੌਲਤ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੀਜ ਵੱਢਿਆ ਜਾਵੇ। ਨਾ ਉਹ ਯੋਗ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਵਿ्णੂ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਭਾਰੀ ਗਰੀਬੀ ਆ ਗਈ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ, ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਦੋਸਤ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਆਸਰੇ ਛੱਡ ਗਏ। ਦੌਲਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵਧਿਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਖ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ, ਸੂਰ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਲਾਲ ਸਾਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਖ਼ਰਗੋਸ਼, ਤਿੱਤਰ, ਗੋਹ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬਾਘ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ, ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਮਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬੱਧ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਯਮ ਲੋਕ ਲਿਜਾਏ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਪਾਪੀ ਹਨ। ਉਹ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨਰਕ ਵਿਚ ਲਿਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਜਿੱਥੇ ਅਤਿ ਅਨੰਦ ਹੈ।" ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਵਿਕੁੰਡਲ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਚੇ ਅਨੰਦ ਭੋਗ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਵਕਤ, ਵਿਕੁੰਡਲ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਸੀ: 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?'" ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮੇ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਈ, ਯਮਰਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" ਦਿਵਿ ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ, ਭਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਵਪਾਰੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਫਲ ਭੋਗਦਾ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਰਗ ਪਾ ਗਿਆ।" ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਦਾ ਪਾਪ ਵੱਲ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਦੂਤ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਯਾਦ। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪੂੰਝੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣ, ਵਪਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਸੀ, ਹਰੀਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੋਭੂਮੀ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ।" "ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਤੂੰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਾਘ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣੇ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਕ ਛੋਟਾ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।