ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਰ ਵੀ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਦਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਧੁੱਪ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਵਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਪੂਰੀ ਤਨਮੇਤਾ ਨਾਲ, ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਇਸ ਇੱਛਾ ਵਿਚ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਨੇ, ਥੋੜਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੁਰਦਮ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਿਕ੍ਰਮ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੰਦਚਲਣ ਵਾਲੀ ਦੁਜੀ ਜਾਤਿ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗਿਆਨ ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਖੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ, ਨੀਚ ਕੁਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਗੋਦ-ਭਰੀ, ਚੁਸਤ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਾਮ ਵਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਹੋਰ ਮਰਦਾਂ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਲਈ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਗਨੈਂਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਧੀ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਔਰਤ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਕੇ ਡਾਕਿਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਲਹੂ ਦੀ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਭਾਰੀ ਨਰਕ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੌਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਚੀਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭੱਜ ਪਿਆ। ਉਹ ਚੀਤਾ, ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਪਰ ਬੱਕਰੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਤੇ ਵੈਰ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਚੀਤਾ ਵੀ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੱਕਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਚੀਤੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਉ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਵੈਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ?" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੀਤੇ ਨੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਸ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਵੈਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਕਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਨਿਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ।" ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਟਾਪੂ ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮਾਂ। ਆਉ, ਅੱਗੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਥੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦਰ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਿਵਾਜ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਇੰਝ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਫ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ: "ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਤਾ; ਸਿਰਫ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਟਾਧਾਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ।" ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਗੀਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨੋਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।