ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਧੰਸਕ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਦੂਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ, ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਚਮਕੀ, ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸ ਅੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਲਪਟ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਕਿੰਨਰ—all ਚਿੱਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਤੇ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਪਹਾੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਰਾਹੂ ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਮਾਨਵ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਮਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ। ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ, ਅਮਰਕਾਂਟਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਹ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪਤਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਨਚਾਹੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਗਰਜਨਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਜਾਓ ਮੇਘਰਾਵਾ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੇਘਨਾਦਾ ਸਮੂਹ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੰਗਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਗਾਉਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਂਚੀ ਤੀਰਥ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੰਡਲੇਸ਼ਵਰ ਪਹੁੰਚੋ, ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਵਰ ਜਾਓ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਮਲਾ ਤੇ ਵਿਮਲੇਸ਼ਵਰ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰਿਨੀ ਜਾਓ ਤੇ ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾਓ। ਸਿਰਫ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਆਧੇ ਅਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਪੂਜਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰੋਜ਼ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਛੱਤਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਨਰਮਦਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵਰਣੀ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸ਼ੂਲਭੇਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।