ਇੱਕ ਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂ ਮਹੱਲਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਹੱਲਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਥਰ-ਥਰ ਕੰਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਦੇ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗਾਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪুতਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ। ਉਸ ਤਪਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਾਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉੱਠੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੂੰਏ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਈ; ਦੂਜੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਧੂੰਏ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ; ਹੋਰ ਇੱਕ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਤਰ ਦੀ ਹਥੀਂ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਹਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਵ-ਤੁੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਜੋ ਬੁਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੌਲੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਸਾੜਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਬੇਦਰਦੀ, ਨਿਰਮੋਹ, ਨਿਰਲੱਜ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਇਆ, ਕੋਈ ਲਾਜ, ਕੋਈ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੱਚ ਦੱਸ: ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਦਿਲਾਸਾ, ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਵੇਖ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ, ਅੱਗ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਠੋਰ ਹੈਂ, ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੁਧੀ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਮੰਦ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਦੁਸਟ, ਕਠੋਰ, ਨਿਰਲੱਜ ਹੈਂ, ਅੱਗ, ਪਾਪ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ; ਨਿਰਾਸ਼, ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈਂ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਹੋਰ ਰੁੱਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀਆਂ, ਅੱਗ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੈਰੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਦਇਆ ਦੇ, ਲੋਟਸ ਦੇ ਪੋਖਰ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ। "ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਹੇ ਅਛੂਤ, ਤੂੰ ਕੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇਗਾ?" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਹੁਕਮ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਦਇਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਬਾਣਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੁਸਟ ਤੇ ਅਣਗਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਿਨਾ ਜਾਂਚੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ।" ਉਹ ਉੱਠਦਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਹਰਾ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਸਦਾ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ, ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਰਜ਼ੂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵ—ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ।" "ਜਨਮ ਦਰ ਜਨਮ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਟੋਟਕਾ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।" "ਓਮ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਵ, ਭੀਮ, ਮਹੇਸ਼, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਦੇਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਘੋੜਿਆਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ, ਸਿੰਘਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਲੋਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਤੂੰ ਅਣਪਹੁੰਚ ਹੈਂ; ਬਹੁਤ ਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਤੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਦ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਭ ਦੌਲਤ ਸਮੇਤ, ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਯਾਦ ਦਿੰ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੇਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਜਨਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੰਦ ਕਿਸਮਤ; ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਇਆ ਡਗਮਗਾ ਜਾਂਦੀ, ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ, ਭਰਮ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਬੁਧੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਬਾਣਾ ਵਾਂਗ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ; ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਹੇ ਦਾਨਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ।" "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਬਾਣਾ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।" "ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਤੇ ਅਣਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਪਤਸ਼ਿਖਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਿਆ।" "ਤੀਜਾ (ਨਗਰ) ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਵਲੋਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।