ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭਦਰਾ ਜਾਂ ਸੁਭਦਰਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਥਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਦਦਗਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਖੁਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਡਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵਰਾਹਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਯਜ੍ਞ ਵਰਾਹਾ ਨੇ ਮਕਰਾ ਦੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਵਰਾਹਾ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਧੂੰਧਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ?” ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪਹਿਲ਼ਿਆਂ, ਵਰਾਹਾ ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ। ਉਹ ਵਡਭਾਗੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਚਿਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵਰਾਹਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਦੇ ਵਰਾਹਾ-ਤੀਰਥ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਵੈ-ਚਮਕਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਿ ਹੋਈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੋਈ; ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਿੱਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਹੀਨਾ, ਪੂਰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਰਸਿੰਘਾ ਨੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਖਮਈ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਨਰਸਿੰਘਾ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਰਸਿੰਘਾ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚੀ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?’” ਨਰਸਿੰਘਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੇਰ, ਪਿਆਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੀ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅਤਿ ਕਾਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮਧੁ ਤੇ ਘਿਉ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਸੀ? ਵੈਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲਿਆ? ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।” ਨਰਸਿੰਘਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਰਚੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ। ਕਰਤਵ੍ਯ ਵਾਸਤੇ, ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਹਾ-ਯੁੱਗ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ; ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਜ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੌਭਾਗ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਲੰਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ? ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਫਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਿਨ ਕਰੀਏ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?” ਨਰਸਿੰਘਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਵਰਤ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਤਾਜ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਹਾਨ ਵਰਾਹਾ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘਾ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।