ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ—ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਜੋ ਸੰਕਲਨ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਹਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਕੇਵਲ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਹਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਅਰਥ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੇਵਲ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਹਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਭੂਮਿ ਖੰਡ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ—ਪਾਠ, ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੰਡ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਭੂਮਿ ਖੰਡ, ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ ਖੰਡ, ਚੌਥਾ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਪੰਜ ਖੰਡ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਏ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਮਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੈਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਪਚੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਦੁਹਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਕਲਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੰਦਰਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਮਹੇੰਦਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਅਰਬੁਦਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ, ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਭਗਤ, ਧਰਮਾਰਣਯ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਜੰਬੂ ਮਾਰਗ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਤਯ ਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੌਣਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੌਣਕ ਦੀ ਵਿੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਣਕ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਸਨੀਆਂ ਤੇ ਚਟਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਸ਼ੌਣਕ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਸਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਤ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨਾਮਕ ਸੂਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਇਆ। ਸ਼ੌਣਕ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਸੂਤ ਨੂੰ ਯੋਗ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੌਣਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ! ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹਰੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਾਂ।" "ਇਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾ। ਹੇ ਸੂਤ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ—ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।" "ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਸੁਣਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਚੀਆਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਆਸ, ਪਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਆਤਮ-ਸਥਿਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਪਰੰਪਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵਿਖਿਆਤ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਛਪੰਜ ਖੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਭੂਮਿ ਖੰਡ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਿਆ ਖੰਡ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਵੱਡਾ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਪਦਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਨ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਪੁਰਾਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।