ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜਲ-ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ, ਹੇ ਇੰਦਰ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੇ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘੱਟ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕਫ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਮਲ ਛੱਡੇਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਇੱਥੇ ਰਹੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹਤਿਆ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ; ਇਥੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ। ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਇਥੇ ਇਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਵਾਰਤ੍ਰਘਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਦੇ "ਵਾਰਤ੍ਰਘਨੀ ਮਹਾਤਮ" ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ, ਮਹੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਰਤ੍ਰਘਨੀ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਕਿ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਭਦ੍ਰਾ ਜਾਂ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਰਸਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰੀ ਤਟ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਉਹ ਵਰਾਹ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕੇ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਰਸਤਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਹਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਯਜ્ઞ-ਵਰਾਹ ਨੇ ਮਕਾਰ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜ्ञ-ਵਰਾਹ ਜਦ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਾਹ ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਵਰਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਏ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ 'ਵਰਾਹ' ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦਮਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਦੇ "ਵਰਾਹ ਤੀਰਥ" ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿਕ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਹੀਨਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਰਸਿੰਹਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।" ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚਾ ਨਿਵਾਸ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਨਰਸਿੰਹ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਨਰਸਿੰਹਾ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਨਰਸਿੰਹਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?'" ਨਰਸਿੰਹਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਭਗਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੀ, ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮਧੁ ਤੇ ਘੀ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਜਾਗੀ।" ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਸੀ? ਜਦ ਮੈਂ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਹੋਇਆ?" ਨਰਸਿੰਹਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣੇ। ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਹੀ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਚੰਗਾ ਵਰਤ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਹ ਭੋਗ ਕੇ ਤੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਕਰਤਵਯ ਲਈ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਸੌਂ ਜੁਗ ਲੰਘ ਜਾਣ। ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਹੋਈ।