ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਨਿਵੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ—ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਚ ਮਧਯਮਤਾ ਲਿਆਉ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖੋ। ਨਾ ਤਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੈਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦਿਓ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖੋ। ਮੋਹ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ, ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਓਗੇ। ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਸਿੱਧ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਚਾਈ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਚਯਵਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗੇ, ਤੂੰ ਪੰਛੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਉਹ ਕਾਰਣ ਦੱਸ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਪਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਤੇ ਅਯੋਗ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਪਾਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਤੋਤਾ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਮੋਹਕ ਤੇ ਵਾਚਾਲ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ, ਇਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।" "ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਤੋਤੇ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ।" "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦਾ: 'ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾ, ਬੈਠੋ; ਜਾਓ, ਨ੍ਹਾਓ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਕ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।" "ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਗਿਆ; ਤੋਤਾ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀ।" "ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖਾ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੋਹਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਤੇਜ਼ ਤਣਾਵ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਦੀ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗੇ।" "ਮੈਂ 'ਰਾਮਾ', 'ਸ਼ੁਕਾ', 'ਵਿਦਵਾਨ', 'ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਆਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਵਿਚ ਹਿਲ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਤੋਤੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।" "ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਮੋਹਕ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਸੜ ਗਿਆ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ' ਆਖਦਾ, ਸੁਣ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ; ਗੱਥਾ ਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬਾਤਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਾਏਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ?" "ਇਸ ਉਜਾੜ ਬਾਗ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਕਿਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ? ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਟਕ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਵੀ ਬੋਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਮੋਹ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਭਟਕ ਗਿਆ; ਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸੀ—" "ਉਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਤੋਤੇ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯਾਦ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ; ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਐਵੇਂ ਮੋਹ ਤੇ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ?" "ਗਰਭ ਦੇ ਮਿਲਾਪ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੋਚਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।" "ਤੇ ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਧੋ ਦਿੱਤੀ।" "ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਤੋਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ।" "ਤੋਤੇ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਜਦ ਮੌਤ ਆਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਸੀ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੋਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਜਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—" "ਉਹੀ ਜੀਵ ਉਸੇ ਰੂਪ ਤੇ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਐਸੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਤੁਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।" "ਉਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ।" "ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ।