ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਜਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਥੋਂ ਸੁਗੰਧਤ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਮਲ ਅਲੌਕਿਕ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਕਮਲ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੰਝੂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਟਾਅ ਵਾਲਾ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਔਰਤ ਰੋਣੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ।” ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣ, ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵੀ।" ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯ ਹੁੰਦਾ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁੰਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਂਟਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਤਪਾਤੀ ਤੇ ਤਪੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਵਿਪੱਤੀ ਆਈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਵਿਹੁੰਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।” ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਰਹੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਵਿਹੁੰਦਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਉਹ ਆਪ ਨੰਦਨਵਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਰਚੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਵਿਹੁੰਦਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਰੀ। ਨੰਦਨਵਨ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਹੁੰਦਾ ਨੇ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਮੰਗੇਂਗੀ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਚੀਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।” ਮਾਇਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ। ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸੱਤਰ ਕਰੋੜ ਸੁਗੰਧਤ, ਦਿਵ੍ਯ, ਅਨੋਖੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਵਿਹੁੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਹੁੰਦਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਦਰੱਖਤ—ਕਾਮੋਦਕ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਮੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਤਰਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਹੁੰਦਾ, ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਾਮੋਦਕ ਦਰੱਖਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?” ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਮੋਦਕ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ। ਜਦ ਉਹ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਸ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਨਭਾਵਨ ਫੁੱਲ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਰੋਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।” ਮਾਇਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਾਮੋਦਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ?” ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂੜ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਥੇ ਜਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਹੰਸਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਲ ਮੋੜ ਗਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ, ਹੰਝੂਆਂ, ਕਮਲਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਿਹੁੰਦਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੀਲਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।