ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੈष्णਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਣੀ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਇਕ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਵੈष्णਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੇ 116ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਕਹਿਆ: ਨਹੁਸ਼, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਰਮਭਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਿਵਯ ਰਥ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਰਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਨਾਗਾਹਵਯਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਭਟ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇਵਾਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰਸ਼, ਦਿਵਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਗਲਕ ਧੁਨੀਆਂ, ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਿਦੀਕ ਤੇ ਮੰਗਲਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੀਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪੁੰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਰੰਭਾ ਨੇ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਆਯੁ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਧ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਫਲ-ਫੂਲ ਗਈ ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਮੈਂ ਧਨ੍ਯ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ, ਤੇ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬੱਝੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦੁਮਤੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਭਟ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਪਹਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਹੂੰਡ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੜਾਈ, ਤੇ ਹੂੰਡ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਤੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਨਹੁਸ਼, ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਸਾਤਾਂ ਮਹਾਦੀਪ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਤ ਉਪਹਾਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕਰਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਯਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਉਪਹਾਰ, ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਪਹਾਰ, ਯਸ਼, ਧਰਮ-ਯਜਨ ਤੇ ਮੰਗਲਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਾਗਾਹਵਯਾ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਆਯੁ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਯੁ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਹ ਸ਼ਾਸਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨ੍ਯ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਐਸਾ ਉੱਤਮ ਪੂੰਨ ਉਪਜਾਵਣ; ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੂਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਨਮਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਬੋਲ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਕਪਿੰਜਲਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੂੰਨ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਭੂਮਿਖੰਡ, ਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ 117ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕਪਿੰਜਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਇਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਰੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ...