ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਾਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਵ ਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾਈ ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਣ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠੇ—ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ? ਕੀ ਇਹ ਨਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ? ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਐਸੇ ਆਸਾਨ ਤੇ ਖੇਡ-ਮਸਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ।" ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਾਮਦੇਵ? ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ?" ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਈ। ਰੰਭਾ, ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਚੌਰਾਸੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਭੂਮਿਖੰਡ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ, ਵੇਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਚਯਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਆਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ੁਭਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਾਂ ਇधर-ਉਧਰ ਕਿਉਂ ਤੱਕ ਰਹੀ ਹੈ? ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਖੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ।" ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਪਰ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਰ, ਇਸ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂ, ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਇਛਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ; ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਕਿਉਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?" ਰੰਭਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹਰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਤਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਪੂਰਨ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਨ ਤਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਅੰਸ਼; ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ।" "ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।" "ਇਹ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਆਪ ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਆਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਆਤਮਾ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਵੀਰ ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ।" "ਜਦੋਂ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋਂਡਾ, ਮੰਦ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਤੇ ਆਯੁ ਦੇ ਉਤਮ ਘਰ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਵੀਰ ਪੁਰਖ ਦਾਨਵ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ; ਬਚਪਨ ਤੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਧਿਆ; ਹੁਣ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵੇਗਾ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਿਵਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਬੋਲ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਇਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ।" "ਮਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਹੈ।" "ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਪੁਰਖ, ਦੇਵ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ, ਵੀ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੀ; ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਨਹੁਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਫਿਰ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ?" ਰਥਵਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਰੰਭਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਲ ਜਾ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ: "ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਕਥਾ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਈ ਹੈ।" ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਠੀਕ ਹੈ, ਮਿਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ, ਹੇ ਗੁਣਵਤੀ, ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਣ, ਵੀਰ ਧਨੁਰਧਰ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ। ਰੰਭਾ, ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗਾ, ਰੰਭਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੀ ਦੁਆਰਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਇੱਕ ਪਤਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਰਲਾ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਤਪਸ਼ੀਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।" "ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਚਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪ ਆਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇਛਾ, ਸੱਚੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵੱਲ ਵਧ ਚਲੀ।