ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਆਯੁ ਨੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਕੋਲ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਿਨਨਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਯੋਧਾ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿੱਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਦਾਨ ਦਾ ਧਨੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨੀ, ਭੋਗੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਅਟੱਲ, ਮਨ ਨਿਰਭੀਕ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਚਲਦੀ ਰਹੇ। ਆਯੁ ਨੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।" ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੁ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੰਦੁਮਤੀ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਰਗਾ। ਆਯੁ ਨੇ ਇੰਦੁਮਤੀ, ਜੋ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਫਲ ਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਰਾਤ, ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਭੂਸ਼ਣ, ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਛਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਲ, ਬਾਂਹ, ਕਲਾਈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਗਣ-ਪਦਮ ਲਗੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ ਦੇ ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਭਰ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਸੰਪ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਸੰਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦੁਮਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ ਆਯੁ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਆਯੁ ਨੇ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯਾ ਸ਼ੌਨਕਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। 'ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ — ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਕਿਉਂ ਆਇਆ?' ਸ਼ੌਨਕਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਤੈਨੂੰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਵਾਸਤੇ ਤੂੰ ਫਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ?' ਆਯੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।' ਸ਼ੌਨਕਾ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, 'ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਪਿੰਦਰ ਦੀ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।' 'ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਵਾਨ, ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਯੁ ਤੇ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਭੂਮਿਖੰਡ ਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ ਵੈਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ 104ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇੰਦੁਮਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਗਈ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਉੱਥੇ, ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਹੁੰਡਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ।' ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦੁਮਤੀ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦੁਮਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।