ਇਕ ਵਾਰ, ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਕਲਪ-ਵૃਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਤੀ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਯਾ ਲਈ, ਮਕਰ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ। ਉਹ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਖੇਡ ਦੀ ਖਜਾਨੀ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਿਧਿ ਦਾ ਮੂਲ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਾਫ ਤੇ ਉਜਲੀ, ਖੇਡ ਰੋਸ਼ਨ, ਵਾਲ ਨਰਮ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ, ਲੰਬੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਂਗ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੁਦੇਵੀ ਦਾ ਤਿਲਕ, ਦੈਤਿਆ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਚਮਕ ਗੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਂਗ ਦੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਚਮਕ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ, ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਮੱਥੇ ਤੇ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਹਲਚਲ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਵੀ ਚਾਨਣ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਦ ਕਲੰਕ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮਲ; ਆਪਣੀ ਕਮਲ-ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਖਿੜਾਵਟ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਣੀ; ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਵਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਕਮਲ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ। ਲਾਜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਸ-ਕਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲੀ ਵਾਲੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪੱਕੇ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ। ਭੰਵੇ ਸੁੰਦਰ, ਨੱਕ ਨਿਰਮਲ, ਕੰਨ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗੱਲਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ। ਗਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਾਗ, ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਗੋਲ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬਣੇ। ਕੰਧੇ ਚਮਕਦੇ, ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਗੁਣਵਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਗੋਲ, ਨਰਮ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ। ਹੱਥ ਕਮਲ-ਰੰਗੀ, ਠੰਢੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਕਮਲ ਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਨਾਲ ਸਜੇ। ਉਂਗਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ, ਨਖ ਤੇਜ ਤੇ ਜਲ-ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ। ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਰੰਗ ਕਮਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਰਮਈ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਕਮਲ ਵਾਂਗ। ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪੈਰ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਮਰਦੂ ਤੇ ਵਧੀਆ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਖ ਜਵੇਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਹਰ ਗਹਣੇ—ਹਾਰ, ਚੂੜੀਆਂ, ਪੈਰ-ਬੰਦ, ਕਮਰ-ਬੰਦ, ਗੁੰਡੀ, ਅਤੇ ਜਵੇਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦੀ। ਨੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਤਿ ਸੋਭਾਵਤੀ ਹੋਈ; ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ-ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਦਿੱਤਾ; ਕਲਪ-ਵૃਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਬਣਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਸੋਭਾਵਤੀ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਨੇ ਮਿੱਠੇ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ? ਮਾਤਾ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ।” ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਲਪ-ਵૃਖ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ; ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ—ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ।” “ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੀ; ਹਰ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੋ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ।” ਇਹ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸਮੇਤ ਪਰਬਤ—ਕੈਲਾਸ—ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ, ਵੇਨਾ-ਕਥਾ, ਭੂਮੀ-ਖੰਡ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ 102ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਜਨਮੀ, ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ; ਉਹ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਹਰ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸੁੰਦਰ ਮੁਹਾੜੀਆਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਰ ਸੁਖ-ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਅਤਿ ਤੀਖਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦਾ, ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ? ਕਿਸ ਦੀ ਹੋ? ਇਸ ਵਧੀਆ ਵਨ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੋ?” ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਣਵਤੀ; ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਭੈਣ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ।” “ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਆਈ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ?” ਹੁੰਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹਾਂ, ਗੁਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਹੁੰਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ।