ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਾਪੀ ਕੌਲਿਕਾ ਨੇ ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਪਾਪੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਵਾ—ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ—ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇਂ। ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ 'ਖੰਡਧਾਰੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿਚ ਇਹ ਥਾਂ 'ਮੰਦਿਰਾ' ਸੀ, ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿਚ 'ਗੌਰਵ', ਦੁਆਪਰ ਵਿਚ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਇਹ 'ਖੰਗੇਸ਼ਵਰ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਥਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਗਿਆਸੂ ਸਦਾ ਉਥੇ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਧਾਰੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਇਕਸੌ ਚੌਂਵੰਜਾ ਧਿਆਇ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੁਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੱਪਲਾਦਾ ਨਾਮਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ 'ਕ੍ਰਿਤਿਆ' ਨਾਮਕ ਇਕ ਅਗਨਿ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਿੱਪਲਾਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਲੁਕ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ? ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ?” ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚਿ ਉਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਥੇ, ਕੋਲਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਅਸੁਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੋਦਾ ਨੇ ਹਵਨ ਰਚ ਕੇ, ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੇ ਕੋਲਾ ਅਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਉਥੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਪਿੱਪਲਾਦਾ ਤੀਰਥ' ਨਾਮਕ ਸਤਨਵੇਂ ਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਤਾਲਯ ਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੰਦਨ ਦਾ ਰੁੱਖ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿਚ ਤਿਲ ਪੂਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਭੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਚੌਦਹਵੀਂ ਜਾਂ ਅਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਭੂਤਾਲਯ ਵਿਚ ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਘਟੇਸ਼ਵਰ। ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅਭ੍ਰਮਤੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਘਟ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਪਲੱਖਸ਼ ਰੁੱਖ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮਨੋਰਥ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਵੋ ਜਿਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਕੁਆਰੀ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਿਲਾਪ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਇਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤਿਲ ਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਅੱਗਲੇ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਣਪਤਿ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।