ਇੱਕ ਵਾਰ, ਖੰਗਧਾਰਾ ਤੀਰਥ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਧੂਮਧਾਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਡੌਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਾਚ-ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ, ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਏ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਤਨਾ ਫਲ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇਗਾ! ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਸੁਗੰਧ, ਪਾਨ, ਜਾਂ ਚਾਵਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਖੰਗਧਾਰਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮਾਘ, ਵਿਸ਼ਾਖ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀਏ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਤੇ ਗੌਤਮ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਾਰਵਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਂ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਖੰਗਧਾਰਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।" "ਇਥੇ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮੰਦ ਕੌਲਿਕਾ ਨੇ, ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਮਾਸ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਪਾਪ ਪਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।' 'ਸ਼ਰਵਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਾਰਵਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" "ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਪਾਰਵਤੀ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਖੰਗਧਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਦੀਰਾ ਸੀ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਗੌਰਵਾ, ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਖੰਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਥੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਧਰਮ, ਧਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ।" "ਜੋ ਭਗਤ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਜਨ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਚ ਹੈ, ਸਚ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਧਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਵਾਲਾ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਤਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਥੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੱਤਾ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ।" "ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਪਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਦੇਵ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਥੇ ਪਿਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਕਿਉਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਉਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਛੁਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਕਰਵਾਇਆ?" ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ, ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਇਥੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ, ਕੋਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ, ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕਹੋਦਾ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸlaying ਦੀ ਰਸਮ ਰਚੀ।" "ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੇ, ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਕੋਲਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਮਹਾ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਰਵਤੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਤੀਰਥ' ਵਾਲਾ ਸਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਤਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਫਿਰ, ਭੂਤਾਲਯਾ ਤੀਰਥ ਜਾਉ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੂਤਾਲਯਾ ਤੇ ਵਟ (ਬੜ) ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੰਦਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੂਤਾਲਯਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਲੀ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿਲ ਵਾਲਾ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਤਰ ਭੂਤ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚੌਦਵੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ੁਧ ਜਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਭੂਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਤਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।