ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੋਚਦਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਆਰਗ ਵਿਚ ਵਸ ਸਕਾਂਗਾ?” ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਠੀ ਕਿ ਅੱਜ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਹ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?” ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਗੰਗਾਧਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਹੋ। ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਕੋਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪੱਤੇ ਕੱਟ ਕੇ ਸੁੱਟੇ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੇਵਲ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਂਗ—ਕੋਲਾ ਫਲ ਦਿਖਾ ਕੇ—ਸ਼ਿਵ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।” ਜਦੋਂ ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਤਾਂ ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾਈ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਰਹੇ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਵੀਣਾ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ, ਢੋਲ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਹੋਇਆ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੂੰ ਚਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਝਲਦੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛਤਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ—ਫਿਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ! ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਸੁਗੰਧ, ਪਾਨ ਜਾਂ ਚੌਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਖੰਗਧਾਰਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਗੁਪਤ ਰਹੇਗਾ। ਮਾਘ, ਵੈਸਾਖ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ? ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਂਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਖੰਗਧਾਰਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਾਪੀ ਕੌਲਿਕ ਨੇ ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਵ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ‘ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣਾ।’ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਛੁਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਖੰਗਧਾਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਦੀਰਾ ਸੀ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਗੌਰਵ, ਦਵਾਪਰ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਖੰਗੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼। ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਜਨ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ‘ਧਾਰੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਤਮ’ ਨਾਮਕ ਚੌਂਵਾਂ ਚੈਪਟਰ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿਚ, ਪੰਜਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਦਾ ਸ੍ਰਿਜਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਬਰਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਦੇਵਤਾ ਗੁਪਤ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਣਾਈ ਗਈ? ਉਸ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿਚ ਵਰਨਿਤ ਹੋਈ।