ਸੁਣੋ, ਪੁੱਤਰ! ਚਾਰ ਕਾਲੇ ਹੰਸ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪ੍ਰਯਾਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਤੇ ਅਤਿਅੱਤਮ ਅਰਘਤੀਰਥ। ਚੌਥਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ। ਕਦੇ ਇਹ ਚਾਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੂਬਜਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਇਹ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ, ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਯਾਗ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਰੇਵਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੇਘਨਾਦਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਵਾਲੀ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਲਭ ਹੈ। ਓੰਕਾਰਾ ਵਿਖੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਕੂਬਜਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ, ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਕੀ, ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹਨ। ਵਿਟੰਕਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਤੇ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿਖੇ, ਰੇਵਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੂਣ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਰੇਵਾ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਭਤਾ ਦੀ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਤੇਰੀ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਹੋਈ, ਵੈਨਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇੰਦਰਗੱਥਾ ਵਿੱਚ, ਬਿਆਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਵਿਜ੍ਵਲਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੀ? ਦੱਸ, ਓ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ?” “ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ।” ਵਿਜ੍ਵਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਆਨੰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ। ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਲਾਵਾਂ, ਕੂਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਝਰਨੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਜੰਗਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਮਹਲ, ਜਿਹੜੇ ਹੰਸਾਂ, ਚੰਬੇਲੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਚੰਦਨ, ਅੰਬ ਤੇ ਚੰਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬੇਅੰਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਚਲਾਊ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਆਨੰਦ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਝੀਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਿਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਲਚਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਝੀਲ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਕਿੰਨਰ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਿਤਾ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਘੜੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਛਤਰੀਆਂ, ਲਾਠੀਆਂ ਤੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਉਹ ਝੀਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਮਾਨ ਉਥੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿੰਨਰ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਝੀਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਤਿਆਨੁਸ਼ਾਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੇਖਿਆ, ਸਾਰੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਖੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਕੰਗਣ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਮੋਹਕ, ਸੁੰਦਰ ਆਕਰਤੀ ਵਾਲੀ, ਭਰਪੂਰ ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਸਤਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਆਏ, ਸੋਭਾ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਝੀਲ ਕੋਲ ਆਏ; ਪਿਤਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਨਾਰੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੋਵੇਂ, ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਥੇ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਜਿਹੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਨਾਰੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਖ਼ਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਹੀ ਸਨ। ਪਿਤਾ, ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਉਸਦੇ ਜੀਵਤ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੀ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਸੀ; ਫਿਰ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਲਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਸ ਕੱਟਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਵੀ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਇਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਏ, ਖਾਂਦੇ ਹੀ ਰਹੇ।