ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, “ਜਾਂਬਵਤ ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸਬਰਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਤੀਰਥ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੰਗਧਾਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਬਰਮਤੀ, ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਫੜੀ, ਜਦ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਥੇ, ਖੰਗਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਪਾਪੀ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਰਾਤ (ਜੰਗਲੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ) ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਸ ਕਿਰਾਤ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸੋ।” ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੰਡਾ ਨਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਕ੍ਰੂਰ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੈਦਾਇਕ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਮਾਰਦਾ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਣ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਕਾਲੇ ਹਰਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ, ਮੰਦਬੁਧਿ ਅਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਸੇ ਵਰਗੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਚਲਾਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ, ਇੱਕ ਸ੍ਰੀ (ਬਿਲਵਾ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਆਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤੀਰ ਤਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੱਤੇ ਕੱਟੇ। ਉਹ ਪੱਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਏ ਹੋਏ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਗਏ। ਭਾਗ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜਾਣ ਤੇ ਪਾਪੀ ਸੀ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪਤਨੀ, ਭੁੱਖੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੂਰ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹਿਰਣ, ਨਾ ਹੀ ਭੈਂਸਾ; ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪਤਨੀ ਉਸ ਲਈ ਖਾਣਾ ਲੈ ਆਈ। ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਚਲ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਿਆ? ਜੋ ਮਾਸ ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ; ਤੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਿਆ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲਿਆ। ਚੰਡਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਪਰ ਚੰਡਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। “ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ—ਇਸ ਨੇ ਕੀ ਹਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ?” ਉਹ ਆਖੀ, “ਇਹ ਮੰਦਬੁਧਿ ਨੇ ਸਾਰਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੇਗੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਖਾਵੇਂਗਾ?” ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟ ਗਈ। ਇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” “ਜੇਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇਛਾ ਅਤੇ ਮੰਦਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।” “ਅੱਜ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਓਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤਾਕਿਆ। ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੇ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?” ਉਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਟਾ ਵਾਲੇ, ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਸ਼ਕਸਾ, ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ। ਜੋ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।” ਵੀਰਭਦਰ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਕਸਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ, ਇੱਕ ਪਾਪੀ, ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ?