ਵਿੰਧਿਆਚਲ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਫਿਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਭਿੱਲਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਭਿੱਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਫੜਕੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਭਿੱਲਣੀ ਉਥੇ ਆਈ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲਿਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, "ਇੱਥੇ ਆ, ਪਿਆਰੀਏ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਿੱਲਣੀ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਚਮਕ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਵਿਹਾਰ? ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਭਿੱਲਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵੀਰ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ?" ਰਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਭਿੱਲਣੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਏ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਭਿੱਲਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।" "ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ 'ਪਿਆਰੀ' ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੰਦੇਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਦੱਸ।" "ਆਪਣਾ ਗੋਤ, ਪਿੰਡ, ਖੇਡ, ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪੁੱਤਰ, ਧੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕਾਂ।" ਫਿਰ ਭਿੱਲਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੰਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਲਿਆ?" "ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ।" ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ਰਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਨਿਮਰ ਪੁੱਛ ਗੁੱਛ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਾ, ਇੱਕ ਸੰਗਮ ਹੈ।" "ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਗਭਗ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ। ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ-ਹਾਰਿਆ, ਉਸ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਉਥੇ ਮੈਂ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਇੰਝ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਚੋਲਾ ਚਿੱਟੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗੋਤ ਤੇ ਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ।" ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤੇ ਪਾਪ-ਖਾਤੇ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਭਿੱਲਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸੰਗਮ ਵਿਖਾ।" "ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿਆਂਗੀ।" ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੰਗਮ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ ਇਕੱਠੇ ਉੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਭਿੱਲਣੀ ਅਤੇ ਭਿੱਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਹੇਠ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਰੇਵਾ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਭਿੱਲਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਮੁੜ ਨ੍ਹਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੇਵੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਦੇਵੀ ਲੇਪ, ਦੇਵੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਾਹਨ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪੰਥ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਪਰਮ ਤੀਰਥਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਚਾਰ ਕਾਲੇ ਹੰਸ, ਜੋ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੁੜ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਭਰ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਕਈਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜਾਨ ਗਵਾ ਲਈ; ਉਹ ਰੋਦੀਆਂ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਦੇਖਿਆ। ਹੰਸ ਉੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਕਾਲੇ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧਾਰਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੌਣ ਬਣਨਗੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ; ਮੈਨੂੰ ਧਾਰਤਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਮਾਨਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ। ਕੌਣ ਬਣਨਗੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਹੰਸ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਏ? ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਉਭਰੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਕਿਉਂ ਮਰ ਗਈਆਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ; ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਭਗਤਿ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਕੁੰਜਲ ਨਾਂ ਦਾ ਤੋਤਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ, ਭੂਮਿਖੰਡ ਦੇ ਵੇਣਾ-ਉਪਾਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਉਣਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਜਲ ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।