ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਮਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਰੋਗ, ਜੋ ਚੁਰਾਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਰੋਗ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ! ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸੋਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਇੰਝ, ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ‘ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਬਚਨ ਸੁਣ: ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਹੇਂਗਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।’ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ।’ ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ, ‘ਮੇਰੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ।’ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨ: ਸੁਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਵੈਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, “ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਕਤਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਲਿਆਇਆ। ਉਥੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰਾਦਿੱਤਿਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰਾਦਿੱਤਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੈਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਪੀਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਨੇਕ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਬਲ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਪੀਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਮਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਵੱਲੀ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਜਲ ਬ੍ਰਹਮਵੱਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਵੈਅੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਵੱਲੀ ਤੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਗਯਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਖੇਤਰ ਤੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਅਮਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵੱਲੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੰਡਤੀਰਥ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਤੀਰਥ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਗੋਲੋਕ ਦੀਆਂ ਗਾਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਖੰਡਤੀਰਥ ਦੀ ਧਰਮਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਮਾਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਾਪ ਮਾਵਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਇਆ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੋਈ?” ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਗਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਲਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਹਰਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ...” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਣਯ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਮਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।