ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਾਣਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਣੋ: ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸੱਚਾ ਤੀਰਥ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੈਯਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੱਕ ਸੰਗਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਤਿਲਾਵਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਾਖਸ਼ੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਪੰਜ ਤੇ ਦਸ ਮੁਹੂਰਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ 'ਕੁਟੁਪ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦੀ, ਦਰਭਾ, ਗਾਂ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਟੁਪ ਤਿਲ ਆਦਿ, ਪਾਪੀ ਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਮਾਂ 'ਕੁਟੁਪ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕੁਟੁਪ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਲਈ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਵਾਲਾ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦਰਭਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਭਰਮਤੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਸਾਭਰਮਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਹਾ-ਸ਼ਿਵ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਤਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਯੋਗੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਭਗਤ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਚੌਰਾਸੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਚਾਗਨੀ ਤਪ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਕਰਮ ਬੜੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰ ਦਿਓ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ।" ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵੰਸ਼, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲੀ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬੂਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਕਤਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਪੁਰਾਣਕ ਕਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।