ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਪੁੰਨ ਆਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਧਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਹੀ ਧਰਮ, ਧਨ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਵਰਗਾ ਦਾਨ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁਚੱਜਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਸੌਣ ਲਈ ਮੰਜੇ, ਧਾਗੇ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ—ਇਹ ਅੱਠ ਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ-ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਦਾਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦਾਂ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਨਾਲ। ਜਾਂ ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਚੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਹੜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਦਾ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਤੇ ਸਤੱਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆਰੇ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਜੀਵ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ, ਭੇਡੀਆਂ, ਬਾਘਾਂ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੀੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਜੋਂਕਾਂ, ਕਿਤੇ ਅਜਗਰ, ਕਿਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਂਡ ਰਸਤਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭੈਂਸ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਤਰਾਜੂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਵਰਖਾ, ਤੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੂੜ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਰਕ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਚੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੇ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਤੱਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਿਧਾਂਤ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ?” ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਠ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਪੁੰਨ, ਨਰਕ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਸਮਝਾਏ।