ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੂਣ ਦੇ ਅੰਕ ਬੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ Ārya ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨੀਲਕੰਠ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਨੰਦਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਝੀਲ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਛੋਦਾ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੂਮਰਾ, ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਆਸਨ, ਵੈਜਨਾਥ ਵਧੀਆ ਪੱਥਰ, ਕਿਸ਼ਪਰਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਜਰ ਪਹਾੜ—all ਇੱਥੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਉਤਪਾਤ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਰੂਪ—ਇਹ ਤੀਨ ਗੰਗਾ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਲੁਕਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਫਲ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਓਮਕਾਰ, ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਚੰਦਵੇਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਵਾਰਤਘਨੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਣ ਨਾਲ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਟੋਲ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਨੂੰ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ 'ਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹੱਤਾ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੀਰਥ ਤਾਂ ਦਯਾ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਸੰਗਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦਿਨ ਦੀ ਮੱਧਾਨਾ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸਮਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਤ ਹੈ; ਦਿਨ ਦੇ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਅਠਵੀਂ ਮੁਹੂਰਤ 'ਕੁਟੁਪ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਧਾਨਾ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਾਨਾ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਥਾਲੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਵੀ। ਚਾਂਦੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਗਾਂ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਟੁਪ ਤਿਲ—ਇਹ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਕੁਟੁਪ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਕੁਟੁਪ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ; ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤਿਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੱਥ ਭਰ ਦਾਨ ਦੇਣ। ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਹੱਥ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰੇ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦਾਖਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਕਸ਼ਯਪ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ, ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ 'ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਸ਼' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਸ਼ ਨਾਮਕ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿ ਯੁਗ 'ਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ 'ਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਸਥਿਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਚੁਰਾਸੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ; ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਲੰਬਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤਪ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਇੰਝ, ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਣ ਲਈ। "ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ: ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸਦਾ ਚਾਹੁਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਵਰ ਮਿਲੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ।" ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, "ਮੇਰੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ।" ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨਿਸਪਾਪ।