ਸਭ ਵਿਅਵਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰੇ, ਫਿਰ ਅਸੁਰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ ਤਾਂ ਭਾਗ ਤੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਜੋੜਾ ਕੱਪੜਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਸਵਾਰੀ, ਇਕ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਅਸਥਾਨ—ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਮੰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਮਾਣ ਹੀ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਭਾਰ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਲੇਪ ਮੈਲ ਹਨ; ਗੱਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਨੱਚ—all ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਸੁਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੀਏ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਝਗੜੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਹੁਸ਼ ਆਦਿਕ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ, ਸਵਰਗ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਪੱਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਤਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਵਾਂ ਕਰਮ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਆ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਭੋਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਕਟਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਛਾਲ ਉਤਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਖੀ ਹਵਾ ਪੱਤਿਆਂ, ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਢਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਸਥਾਵਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਠੰਢ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਲੂਣੀਆਂ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਦਬੁਧੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨਾ ਤੇ ਫਾਹੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਣੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੱਕ ਵਿਚ ਨੱਥ ਪਾ ਕੇ ਡਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਚੋਟ ਦੇ ਕੇ ਦਰਦ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੜੀ, ਸਲਾਖਾਂ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਨ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਤੇ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਣ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚਲਾਉਣ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਮੀਂਹ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਦਰਦ, ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਵੀ; ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੀੜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਮਾਰ, ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਸੰਭਾਲਣ, ਜਾਂ ਖੋਹਣ-ਖਰਚਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਖ, ਈਰਖਾ, ਧੋਖਾ, ਤੇ ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਡਰ; ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ, ਵਿਆਜ, ਗੁਲਾਮੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਚਾਹੇ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੇ ਹੋਇਆ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਅਕਾਲ, ਦੁੱਖ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਗਰੀਬੀ, ਨੀਵਾਂ ਦਰਜਾ, ਨਰਕ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਲਮ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ, ਵੱਡਾ ਡਰ, ਆਪਸੀ ਗੁੱਸਾ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਵਲੋਂ ਪੀੜਾ—all ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਸਰੀਰ ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਛਾ, ਆਪਸੀ ਚੋਟ, ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ—all ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਲਾਲਚੀ ਲੋਕ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਸੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਡਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਰਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੱਕ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦੇਣ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਭਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਟਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਧੂਪਨ ਤੇ ਇਰਖਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪੁੰਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਅਨੇਕ ਜਨਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਜਦ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਜੋੜਿਆ। ਉਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੀ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕੋੜ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਜਲੋਦਰ ਦੀ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਾਂਹ ਸੱਖਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕਸ਼ਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਡਕਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬੁਖਾਰ ਆਇਆ; ਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਡਕਸ਼ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ, ਭੋਗ, ਧਨ, ਸਵਰਗ, ਨਰਕ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ।