ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਗਤਿ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੀ, ਦੀਰਘਤਮਸ, ਗੌਤਮ, ਕਸ਼્યਪ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਕਹੋੜ, ਪੁਲਹ, ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭਰਦਵਾਜ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜਮਦਗਨੀ, ਰੀਚੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਰਗ, ਅਤੇ ਉਦਦਾਲਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ, ਧੌਮਯ, ਆਸਤੀਕ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਲੋਮਸ਼, ਨਾਭਿਕੇਤੁ, ਅਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਉਗ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ, ਭਾਰਗਵ ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਦਾ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਥੇ ਗਯਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਤਕੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਕ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਯੱਜ, ਨੀਲੇ ਸਾਂਡ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਖੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁਮਾਧਵ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਮਲੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਟੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਵੀ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਦੁਆਰ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਲਲਿਤਾਦੇਵੀ ਨਦੀ, ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਮਿਤ੍ਰਪਦ, ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਗੰਗਾਸਾਗਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਸਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਨੈਮੀਸ਼ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਹੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ, ਹਸਤਿਮਤੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਘਨੀ, ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਟਲਾ ਅਤੇ ਵਾਢਵਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਖ਼ਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਚਿਰਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਰਯਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨੀਲਕੰਠ ਤੀਰਥ, ਨੰਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੋਵਰ, ਇਹ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੋਦਾ ਨਦੀ, ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੂਮਰਾ, ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਆਸਨ, ਵੈਜਨਾਥ ਸ਼ਿਲਾ, ਕਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਕਾਲ, ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਜਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤਿ, ਹਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਗੰਗਾ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲੁਕਵੇਂ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਫਿਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਅਤੁੱਟ ਫਲ ਹੈ। ਓਂਕਾਰ, ਪਿਤਰ-ਤੀਰਥ, ਕਾਵੇਰੀ, ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਲ, ਚੰਦਵੇਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ, ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਰਤਘਨੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬ੍ਰਮਤੀ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ ਤਾਂ ਵਾਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਰਣ ਸਕਦੇ। ਅਸਲ ਤੀਰਥ ਤਾਂ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਯਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ। ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਆਹੂਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਓਸ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸਮਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਥੇ, ਅਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਕੁਟੁਪ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਵੀ, ਚਾਂਦੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਗਾਂ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਟੁਪ ਤਿਲ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟੁਪ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਟੁਪ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਰਿਸ਼ੀ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।